Schaalvergroting op vaarwegen 2000 - 2008
Schaalvergroting op zich is niet nieuw. Uit statistische informatie van DVS blijkt dat ook in de periode 1970-2000 het gemiddelde laadvermogen op klasse IV, V en VI vaarwegen jaarlijks met 2,9% is gestegen. Op klasse IV vaarwegen 3,0%, klasse V 2,9% en klasse VI 2,8%. In de periode 2000-2008 is echter de toename van het gemiddelde laadvermogen op die vaarwegen sterker namelijk 3,4%. Op klasse IV vaarwegen 3,1%; klasse V 4,0% en klasse VI 3,4%

Vaarweg- klasse (CEMT) gem.laadverm. 2000 gem. laadverm. 2008 Groei periode 2000-2008 IV 1022 1304 28% V 1137 1562 37% VI 1744 2219 27%

Uit het onderzoek blijkt dat naast schaalvergroting tevens het aantal scheepspassages bij telpunten op de klasse IV vaarwegen en hoger in de periode 2000-2008 beduidend minder is geworden. De verklaring hiervoor is dat door de sterke schaalvergroting in de binnenvaart minder schepen nodig zijn om hetzelfde hoeveelheid lading (of zelfs meer) te kunnen vervoeren.
Bij duwstellen blijft het stabiel, bij koppelverbanden is er een sterke toename en bij motorvrachtschepen is er sprake van een duidelijke afname. Deze ontwikkelingen duiden op verschuiving van motorvrachtschepen naar koppelverbanden en op een afname van het aantal motorvrachtschepen door de sterke schaalvergroting.

Totaaloverzicht 2000 2008 Duwstellen 27.204 27.937 Koppelverb. 11.634 16.899 mvs 459.078 419.918 Totaal 497.916 464.754

Schaalvergroting op scheepscategorie 2000-2008
In de scheepscategorie koppelverbanden komt de sterke toename van de klasse C31 sterk naar voren. Ook bij de scheepscategorie motorvrachtschepen vindt een duidelijk ontwikkeling plaats. Zowel het aantal als het aandeel van het type M0 tot en met M7 nemen af: 378.758 in 2000 (aandeel 76,1%) tot 286.208 (aandeel 61,6%) in 2008. Terwijl het aantal en aandeel schepen van het type M8, M9 en M10 toenemen: aantal van 80.320 in 2000 (aandeel 16,1%) tot 133.710 (aandeel 28,8%) in 2008. Dat houdt in dat vooral bij motorvrachtschepen sprake is van een zeer sterke mate van schaalvegroting. Veel schepen die vervangen worden, worden vervangen door de allergrootste motorvrachtschepen. Opsplitsing in vaarwegklassen IV, V, VI geeft hetzelfde beeld.

Verwachte vlootontwikkeling 2008-2020 op vaarwegen

De uitgevoerde trendanalyse van TNO geeft aan hoe in de periode 1970-2008 het gemiddeld laadvermogen is gegroeid en wat er in de periode 2008-2020 wordt verwacht. Bij het laatste is geen rekening gehouden met verwachte toekomstige ontwikkelingen.

Verwachte vlootontwikkeling 2008-2020 op scheepscategorie
Op basis van een technische trendanalyse op scheepscategoriën waarbij geen rekening is gehouden met verwachte toekomstige ontwikkeingen, wordt een toename van het gemiddeld laadvermogen verwacht van 27%. Dat komt overeen met een jaarlijkse toename van 2%. 

Belangrijke ontwikkelingen schaalvergroting
Enkele ontwikkelingen die van invloed zijn op de mate van schaalvergroting in de periode 2008 - 2020.

• Positieve verwachtingen ladingstromen
  Verwachtingen omtrent sterke groei maritieme stromen en daaraan gekoppeld sterke groei achterlandstromen die per binnenvaart kunnen worden vervoerd;
• Sloopregeling binnenvaart en oud voor nieuw regeling jaren '90 en begin 2000
  Door een gunstige sloopregeling voor de binnenvaart zijn veel oudere schepen vervangen door nieuwe schepen;
• Vervanging enkelwandige tankers door dubbelwandige tankers
  Uit het oogpunt van milieuveiligheid is er een impuls geweest om enkelwandige tankers te vervangen door dubbelwandige tankers (afgelopen en komende jaren);
• Exploitatie van nieuwe kleine schepen kan moeilijk zijn
  Nieuwe kleine schepen zijn relatief duur en kunnen niet of moeilijk volcontinu op de Nederlandse markt worden ingezet waardoor de exploitatie van een nieuw klein schip moeilijk kan zijn.
  
  Het is de vraag of en in welke mate deze ontwikkelingen zich de komende jaren doorzetten.
  
  Economische crisis
  Als gevolg van de economische crisis zijn de ladingstromen inmiddels flink ingezakt en zijn de positieve verwachtingen voor de binnenvaart bijgesteld. Door het inzakken van de ladingstromen is momenteel sprake van overcapaciteit binnen het droge bulk segment van ongeveer 30% waarbij verwacht wordt dat zeker tot 2015 sprake zal zijn van overcapaciteit. Omdat veel schepen besteld en in aanbouw zijn, zal dit op korte termijn beperkte effecten hebben op de mate van schaalvergroting, op de langere termijn is het de vraag of de schaalvergroting van de afgelopen jaren in dezelfde mate zal doorzetten.
  
  Doelstelling modal-split en capaciteit binnenvaart
  Vanaf 2015 wordt verwacht dat de huidige capaciteit weer nodig is om alle lading te vervoeren. Voor de lange termijn wordt weer een flinke groei van de goederenstromen verwacht. Bovendien worden voor de containerterminals op de Tweede Maasvlakte afspraken gemaakt over een verplichte modal-split. Volgens deze afspraken zal in 2020
  41% van het vervoer van en naar de Tweede Maasvlakte per binnenvaart plaatsvinden (45% in 2033). Dit betekent dat op korte termijn sprake is van overcapaciteit, maar dat op lange termijn opnieuw veel vraag naar binnenvaartcapaciteit wordt verwacht vanwege een toename in de ladingstromen en gunstige modal-split ontwikkelingen voor de binnenvaart.
  
  Behoefte kleine schepen
  Door de sterke mate van schaalvergroting de laatste jaren worden veel kleinere schepen vervangen door schepen met de grootste afmetingen. Hierdoor bestaat de vloot uit steeds minder kleine schepen. Echter, voor het bedienen van de Nederlandse markt via de binnenvaart over kleinere vaarwegen blijven kleinere schepen nodig. Hierbij is het echter de vraag of de exploitatie van een nieuwe klein schip in de toekomst haalbaar blijft. Het is de verwachting dat dit alleen voor specifieke segmenten zal gelden.

Het rapport "Vlootontwikkeling Binnenvaart" downloaden. Met dank aan DVS/TNO