Van oudsher is de binnenvaart typisch iets wat bij een waterrijkland als Nederland hoort. Ons land beschikt over ruim 5.000 km bevaarbare waterwegen; 398 binnenhavens, waarvan 150 grotere als Utrecht, Cuijk, Maasbracht, Zaanstad-Noord, Velsen-Zuid, Den Bosch en Roermond.

De Nederlandse vloot heeft maar liefst 6.900 binnenvaartschepen, bestaande uit 3.262 motorvrachtschepen, 827 motortankschepen en 888 duw- en/of sleepboten en 919 passagiersschepen, waarvan bijna 200 met slaapcabines (dekschuiten en drijvende werktuigen niet meegeteld). De Nederlandse binnenvaartvloot is de modernste vloot ter wereld en de grootste in Europa. Andere Europese landen blijven ver achter. Niet alleen qua aantallen maar ook op het gebied van innovatie en nieuwbouw. In de periode van 2000 tot 2008 zijn 1.300 nieuwe schepen in de vaart gebracht, waarvan 900 onder Nederland vlag.

De droge motorvrachtschepen, de grootste categorie van de vloot, worden doorgaans gerund door gezins- en familiebebedrijven. Uitzondering daarop is de grote vervoerstroom van erts en kolen op de route Rotterdam - Duisburg door middel van duwvaart. Deze vervoerstak is vooral in handen van rederijen. Dat geldt in grote lijnen ook voor de tankvaart. De gehele branche heeft wel een gezamenlijk probleem en dat is de beschikbaarheid van goed geschoold en betaalbaar personeel die als bemanningslid op binnenvaartschepen aan de slag willen. Om die reden werken in de binnenvaart dan ook veel buitenlanders, vooral uit Oost-Europa.

Sinds 1998 is de gehele binnenvaart een vrije markt. In dat jaar is de schippersbeurs met de evenredige vrachtverdeling afgeschaft. Sindsdien is de vervoersketen ingrijpend veranderd. Zaken worden direct gedaan met bijvoorbeeld verladers, bevrachters of in de containerketen met zeerederijen en inlandterminals. Overigens was in de Rijnvaart al heel lang sprake van een vrije markt. Indien er sprake is of lijkt te zijn van kartelvorming dan zit de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) er snel bovenop.

Jaarlijks vervoert de binnenvaart ca. 320 miljoen ton over de Nederlandse binnenwateren met zowel binnenlandse of een buitenlandse bestemming. Daarvan is 61 miljoen ton gevaarlijke stof. De containerbinnenvaart is goed voor 3,2 miljoen TEU, waarvan ca. 750.000 TEU binnenlands vervoer.

De vrije markt en draagvlak bij overheid en bedrijfsleven maakt dat de ontwikkelingen op het gebied van onderzoek, innovatie, nieuwbouw en nieuwe vervoersstromen zeer snel gaan.

Ontwikkelingen
De afgelopen jaren zijn voor de binnenvaartbranche heel veel ontwikkelingen in gang gezet en maatregelen genomen.

Varen voor een vitale economie
De overheid heeft in 2006 een convenant met de binnenvaartsector afgesloten. De uitwerking daarvan is opgenomen in het document "Varen voor een vitale economie, een veilige en duurzame binnenvaart" dat in 2007 verscheen. Een tal van akties zijn daarin opgenomen. Het past overigens geheel in de Europese intenties die de Europese Commissie zich heeft voorgenomen.

Vaarwegen en binnenhavens
De Nederlandse vaarwegen en binnenhavens worden op grote schaal opgeknapt of uitgebreid. Met de hoofdvaarwegen en de daarbij behorende kunstwerken (sluizen en bruggen ed.) is rijkswaterstaat volop aan de slag. Zie MIRT 2010. Voor de binnenhavens heeft staatssecretaris van Verkeer Tineke Huizinga dit jaar en afgelopen jaar vele miljoenen extra beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van binnenhavens en regionale vaarwegen.  Zie QUICK WINS binnenhavens). Het geld is onder meer bedoeld om de havens beter bereikbaar te maken en een impuls te geven aan de werkgelegenheid. Provincies en gemeenten hebben hun plannen ingediend waarvan er veel zijn geaccepteerd. De helft van de kosten moeten zij zelf betalen. Het ministerie legt de andere helft bij. In totaal betreft het 68 projecten.

Nieuwe en verbeterde vervoerstromen
De meeste nieuwe vervoerstromen ontwikkelen zich vooral in het containervervoer en de daarbij behorende binnenvaartlijndiensten op de inland containerterminals. Daarnaast lopen projecten als Agroship en Fresh corridor om in de logistieke keten de binnenvaart op te nemen. Gaat om agroproducten en versproducten. Ook het inmiddels afgeronde project Waterslag heeft bijgedragen aan de mogelijkheden voor kleine schepen (met duwbak) op de Brabantse en Vlaamse kleine vaarwegen. Ook de pakjeboot in de Amsterdamse grachten en de kleine distrivaart in Utrechtse grachten ontwikkelen zich steeds sterker. Op het traject Almelo-Coecorden zijn proefvaarten gehouden, waarbij de initiatiefnemers de moegelijkheden voor grotere schepen hebben onderzocht. Eveneens zijn proefvaarten geweest met een ro-roschip op het traject Rotterdam-Tiel-Zaandam-Hoorn waarbij de mogelijkheden van zo'n ro-rodienst is onderzocht. BCTN heeft in samenwerking met importeur Jin-Jin twee maanden proefvaarten uitgevoerd op het traject Rotterdam - Wanssum. In die periode is vers fruit uit Azië met containers via de binnenvaart vervoerd. De uitkomst is echter (nog) onbekend. Helaas nog niet helemaal uit de verf gekomen is het project AMS-barge waar met een nieuw type containerkraanschip (Mercurius Amsterdam) laad- en losplaatsen in de Amsterdamse regio om met eigen boordkraan containers langs de vaarwegen oppikt en/of aflevert. Begin 2000 heeft gedurende een paar jaar het project Distrivaart gelopen. Na een paar jaar bleken de ontwikkelingen bij logistieke partners nog niet zover dat de distrivaart in die vorm nog niet levensvatbaar was. Opvallend is dat ook Vlaanderen flink aan de weg timmert. Met regelmaat stappen daar bedrijven (deels) over naar de binnenvaart. Daar wordt overigens flink geïnvesteerd in palletvervoer waar ook grote bouwstoffenfabrikanten meedoen. Naast deze voornoemde initiatieven zijn er meerdere geweest. De lijst is dus niet compleet. Zie ook: VERVOERSMARKT en Innovaties in VERVOER EN LOGISTIEK

Openbaar vervoer
Openbaar vervoer heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in snelle veerboten. Op dit moment vindt het vervoer met deze veerboten plaats in de Drechtsteden, Rotterdam en Amsterdam. Het is opvallend dat het nog steeds zeer veel moeite kost om deze lijndiensten rendabel te houden, terwijl het een aanwinst is voor gebruikers van het openbaar vervoer. Dus overwin je watervrees en stap op de boot. De zeehavens Rotterdam en Amsterdam kennen naast de snelle veerboten ook het fenomeen watertaxi. In Rotterdam vaart de watertaxi hard (speedboot) om snel van de ene naar de andere plaats te komen. In Amsterdam vaart de taxi rustig en is het vooral bedoeld voor een toeristisch vaartochtje. Sinds 2008 vaart ook in Gorichem op bestelling een watertaxi. Meer over dit onderwerp zie: PERSONENVERVOER en VEREN

Inland containerterminals
Nederland beschikt op dit moment zo'n 23 containerterminals die ook voor binnenvaartschepen zijn ingericht. Deze zijn in het hele land verspreid, zowel aan grote als kleine vaarwegen. Deze zogenaamde bargeterminals zijn vooral een initiatief geweest van wegtransporteurs die samen werken met binnenvaartondernemers. Op al deze terminals worden lijndiensten met binnenvaartschepen onderhouden. Opvallend is dat veel van deze terminaloperators, ondanks de concurrentie, samenwerken. Het containervervoer is sterk gerelateerd aan INTERMODAAL VERVOER.

Nieuwbouw
Sinds 2000 vernieuwd de binnenvaartvloot in snel tempo, maar brengt ook zorgen met zich mee. Doorgaans worden alleen maar grote binnenvaartschepen gebouwd en neemt de zorg voor het steeds maar verminderen van kleine schepen toe. Binnenvaarttankschepen worden op vrij grote schaal vervangen in verband met de plicht tot dubbelwandige uitvoering van deze schepen. Zie ook NIEUWBOUW en SCHAALVERGROTING

Onderzoek
Onderzoeken en afstudeerscripties in relatie met de binnenvaart worden zeer veel uitgevoerd. De banken, de (europese)overheid, de branche, studenten, researchinstanties als NEA en Buck Consultants en zelfs de media met vrachtindicator. Opvallend is dat veel dubbel werk wordt verricht. Dat onderzoek noodzakelijk is mag duidelijk zijn, maar op deze schaal? En wat het heeft opgeleverd, is niet aan te geven. Structuur in onderzoek zou in ieder geval niet verkeerd zijn. De Belgen steken er doorgaans anders in: Businesscase maken en gewoon aan de slag gaan. In de praktijk lijken zij daar verder mee te komen. De ene na de andere initiatief rolt daar van de band. Diverse onderzoeken en rapporten kunt u opzoeken via de categorie DOCUMENTEN

Onderwijs en personeel
Op het gebied van onderwijs en nieuw personeel is een aantal jaren geleden de Onderwijs Coördinator Binnenvaart aangesteld, wordt er gewerkt aan een international e-learning programma (EWITA); uitbreiding onderwijs op HBO niveau en komen er steeds meer locaties waar een binnenvaartopleiding kan worden gevolgd. Zie ook EDUCATIE en WERKEN

Stimulering
Op allerlei fronten stimuleert de overheid initiatieven. Vooral op het gebied van milieubesparende maatregelen, binnenhavens, nieuwbouw, nieuwe vervoersconcepten, veiligheid. Voorbeelden zijn: Subsidieregeling Innovatie Binnenvaart (SIB), Voortvarend Besparen met o.a. Tijdelijke subsidieregeling Technische Hulpmiddelen, MIA/VAMIL , VERS-regeling, Small Business Innovation Research (SBIR), Tijdelijke subsidieregeling Inland AIS-apparaten binnenvaart, Marco Polo, Interreg. Bij nieuwbouwschepen: o.a. boekwinst, na verkoop van schip, benutten om belastingvrij te investeren in een nieuw schip en borgstellingskrediet. Zie ook STIMULERING. Wilt u meer weten over stimuleringsregeling neem dan kontakt op met het Expertise en Innovatiecentrum Binnenvaart (www.eicb.nl) of SenterNovem (www.senternovem.nl).